cs_CZ de_DE en_GB es_CU fr_FR hr_HR hu_HU hy_AM ka_GE pl_PL ro_RO ru_RU sk_SK uk_UA 

Metoda oral history (historia ustna)

 

Ustna „Pamięć Narodu" czyli co oznacza metoda oral history

Mgr. David Weber, historyk Instytutu Historii Najnowszej Akademii Nauk RCz

 

 

Historia mówiona czyli ustna albo też oral history to jedna z metod badawczych stosowanych w różnych dziedzinach nauk społecznych, np. w historii, socjologii, antropologii, etnologii, politologii, psychologii, muzykologii lub historii sztuki. Znajduje także zastosowanie w szerokim kręgu uczonych i osób zainteresowanych, którzy działają pomiędzy tymi kierunkami i niezależnie od tego, czy są pracownikami naukowymi albo laikami.

 

Chcąc dokładniej zdefiniować oral history, można tak uczynić w sposób następujący: głównym założeniem tej metody jest zespół opracowanych i nieustannie rozwijających się i dotwarzających procesów, za pośrednictwem których osoba badająca w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych uzyskuje nowe informacje, i to na podstawie ustnego sprawozdania uczestników czy świadków danego wydarzenia, procesu lub okresu w strefie zainteresowania badającego, czy też osób, których przeżycia, doświadczenia i poglądy są w stanie wzbogacić poznanie przez badacza ich samych bądź danego zagadnienia ogólnie.

 

 

Oral history jak mikrohistoria

 

Oral history charakteryzuje kilka cech, które odróżniają ją od innych metod pracy naukowej. Chodzi tu przede wszystkim o jakościową metodę badania, którą cechuje demokratyzujące pojmowanie historii. W odróżnieniu od innych sposobów  podejścia - podobnie jak tradycyjnie ujęta historia polityczna, gospodarcza, socjalna czy wojskowa, opracowana zazwyczaj na podstawie „nieustnych" materiałów źródłowych - metoda ta „udziela słowa" lekceważonym (tzw. bezdziejowym) warstwom społecznym, bardziej reflektuje tzw. małą historię (mikrohistoria), przeżycia osobiste, dzieje „zapisywane od dołu" (history from below), wymiar życia codziennego itp. Jakościowym badaniem nazywamy takie badanie, które pojmuje relacje jednostek jako swoistą wartość poznawczą i nie usiłuje przy pomocy procesów ilościowych (np. statystycznych) uogólniać i sprowadzać treści  tych przekazów do szerszych całokształtów.

 

To jednak nie oznacza, by ujęcia ilościowe przeprowadzane za pomocą metod statystycznych, badań opinii publicznej itp.nie mogły mieć dojścia w procesie zajmowania się historią lub byłyby niepełnowartościowe w porównaniu z metodami jakościowymi. Podobnie jak liczne kierunki socjologizujące czy ekonomizujące w badaniu historycznym skłaniają się one raczej do stosowania metody ilościowej, ustny przekaz historii pracuje w pierwszym planie z relacjami jako produktami badania jakościowego, usiłując równocześnie w szerokim stopniu brać pod uwagę także źródła oraz wyniki uzyskane w inny sposób (np. na bazie badania archiwalnego). W obu podejściach odnajdujemy plusy i minusy, dlatego tylko przez skombinowanie obu metod można uzyskać jak „najbardziej obiektywny" obraz przeszłości.

 

 

Czy narracja świadków zawsze zgodna jest z prawdą?

Istotnym zagadnieniem bywa często akcentowany stosunek ustnego przekazu historii (oral history) do tzw. faktów obiektywnych. Uwzględniając tradycyjne pojęcie (nie tylko) nauki  historycznej, historyk-badacz usiłuje na podstawie zgromadzenia, analizy i porównywania danych zawartych w różnych typach źródeł (szczególnie pisemnych, ale także materialnych, ikonograficznych itp.) odbudować za pomocą „faktów obiektywnych" obraz przeszłości „takiej, jaka ona była". Wynik tego procesu w postaci studii czy monografii jest zazwyczaj prezentowany w szerokim gronie specjalistów i laików.

Do wzajemnej interakcji historyk - nauka - społeczeństwo nie dochodzi w odosobnieniu, tylko w intencjach świata rzeczywistego, bez względu na fakt, iż w podobnych warunkach powstawały też  relikty przeszłości, służące do podstawy (re)konstruowania historii. Preferencje w wyborze źródeł, metodzie ich opracowania czy interpretacji oraz prezentacji i reflektowania społecznego wyników pracy badawczej stanowią bazę do zróżnicowania „szkół historycznych" oraz generalnie sposobów podejścia do badania przeszłości, które jednak nieustannie się zmieniają i rozwijają. Stąd była w pewnym okresie praca ze źródłami narracyjnymi, które w porównaniu z innymi rodzajami źródeł (np. pisemnych) uważano za „zbyt subiektywne" (czyli niegodne zaufania), odrzucana. W każdym razie bez wątpienia pozostaje fakt, że informacje uzyskane na podstawie osobistych sprawozdań z wywiadów trudno pojmować przez  pryzmat metod ilościowych stosowanych w opracowaniu innych rodzajów źródeł. Relacje są konsekwencją minionych doświadczeń jednostki, należy brać też pod uwagę dystans czasowy i warunki, w jakich powstają, są one w końcu zależne od własnych motywów czy upodobań pytanego i dlatego informacje zawarte w tych wywiadach uważamy w porównaniu z innymi źródłami za zasadniczo subiektywne. A jednocześnie dodajemy, iż cechy tej nie określa badacz w dziedzinie oral history jako wady, wręcz przeciwnie, pojmuje ją jako część składową i niezbędny element jakości, dla której przede wszystkim rozmowy te przeprowadza. Za pośrednictwem oral history badacz uzyskuje nowe informacje, fakty i przekazy, które rozszerzają, wzbogacają i korygują  jego dotychczasowy obraz wydarzeń, a przeżycia i przekazy świadka powodują, że badacz ma okazję nadać własnemu opisowi przeszłości wymiar bardziej osobisty.

 

 

Oral history jako subiektywna ocena historii

 

Centrum zainteresowania oral history stanowi obserwacja człowieka jako istoty ludzkiej poprzez uchwycenie, analizę oraz interpretację relacji werbalnych i non-werbalnych, a jednocześnie z punktu widzenia epistemologii wszystkie „przekazy o przeszłości" mają tę samą wartość uwzględniając wszystkie cechy dodatnie i ujemne (począwszy od dokumentów pisemnych, posągu znakomitego męża stanu, poprzez teczki Służby Bezpieczeństwa i płyty gramofonowe, aż po obrazki z gazetki ściennej czy spam e-mailowy). Pod takim kątem zaciera się ścisła i nieraz pełna sprzeczności różnica między źródłami historycznymi tzw. obiektywnymi i subiektywnymi. W historiografii proces ten powinien składać się z przemyślanego wykorzystania jak największej liczby źródeł dostępnych drogą legalną,  bezproblemowo nabytych czy gotowych do skorzystania z nich z punktu widzenia etyki, i to pisemnych, obrazowych, materialnych, ustnych, audiowizualnych czy też nawet „wirtualnych" z Internetu.

 

W każdym razie należy dodać, iż podstawowym założeniem do pracy z przekazem ustnym jest poszanowanie człowieka jako jednostki w ogóle. Mamy tu na myśli dwie następujące, wzajemnie połączone z sobą płaszczyzny: specjalistyczna i teoretyczno-metodologiczna; płaszczyzna etyczno-prawna.

 

Takie właśnie podejście całościowe odróżnia oral history od innych, mniej lub wcale nie naukowych metod pracy z przekazami ustnymi generalnie. Bez dotrzymywania wymienionych zasad trudno byłoby osiągnąć poważnych wyników naukowych . I co więcej sam badacz przez  własne uchybienia podejmuje ryzyko, że straci dobrą opinię profesjonalną i ludzką, nie wspominając już o narażaniu się na możliwość postępowania karnego czy sądowego.

 

 

WEJDŹ DO POKOJU BADAŃ

Login:Hasło:

Rejestracja do pokoju badań

Lost password?


USTAW JAKO STRONĘ STARTOWĄ   | RSS  | KONTAKTY  |  (c) 2000 - 2017 Post Bellum